در شرایط اقتصادی فعلی و با افزایش هزینه‌های اجرای پروژه‌های ساختمانی و صنعتی، کنترل هزینه تامین تجهیزات به یکی از ملاحظات اصلی پیمانکاران تبدیل شده است. در چنین فضایی، لوله برق گالوانیزه سرد به دلیل قیمت پایین‌تر، به‌ویژه در پروژه‌های بزرگ با حجم مصرف بالا، مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، کاهش قیمت اولیه لزوما به معنای انتخاب اقتصادی‌تر نیست؛ چون این نوع لوله با توجه به ویژگی‌های مکانیکی و سطح حفاظت در برابر خوردگی، برای هر محیط و شرایط اجرایی مناسب نیست.
لوله گالوانیزه سرد برق ، با روش الکترولیز گالوانیزه می‌شود و یا زینک مایع را از طریق پیستوله بر روی سطح بدنه آن اسپری می‌کنند. در نتیجه پوششی با ضخامت 5 تا 8 میکرون (گاهی تا 9 میکرون) بر روی بدنه آن ایجاد می‌شود. سطح داخلی آن نیز از پوشش گالوانیزه برخوردار نیست و احتمال آسیب‌پذیری آن بالاست. از سوی دیگر، ضخامت جداره (زیر 1 میلی‌متر) و ساختار لوله بر مقاومت آن در برابر ضربه، له‌شدگی و خمش اثر مستقیم دارد. بنابراین، انتخاب این لوله بدون بررسی شرایط محیطی و الزامات مکانیکی پروژه می‌تواند به خوردگی، آسیب و کاهش عمر مفید سیستم منجر شود و در نهایت، هزینه‌های مازاد ناشی از تعمیر، نگهداری و تعویض را به پروژه تحمیل کند. در ادامه بررسی می‌کنیم لوله گالوانیزه سرد برق در چه شرایطی انتخاب مناسبی نیست و چه عواملی باید پیش از خرید آن بررسی شوند.
محیط‌های بسیار مرطوب
در محیط‌هایی با رطوبت بالا و مداوم مانند استخرها، سالن‌های صنعتی و برخی فضاهای تولیدی، استفاده از لوله گالوانیزه سرد توصیه نمی‌شود. بخار و رطوبت محیط در برخورد با بدنه لوله سرد شده و طی فرایند میعان به قطرات آب تبدیل می‌شوند. این قطرات به مرور پوشش نازک روی (Zn) را تحت تاثیر قرار داده و حتی می‌توانند از محل رزوه‌ها به محیط داخلی لوله نفوذ کرده و احتمال خوردگی را افزایش دهند. این مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که پوشش لوله در اثر برش، رزوه‌کاری، خم‌کاری یا آسیب‌های حین نصب دچار ضعف شده باشد. از طرفی آب‌های محیطی به دلیل وجود املاح، رسانای جریان الکتریکی هستند و نفوذ رطوبت به محیط داخلی لوله، علاوه بر افزایش احتمال خوردگی، می‌تواند منجر به ایجاد اتصال جریان برق، آسیب به کابل‌ها و بروز خسارت گردد.
فضاهای باز و در معرض بارندگی
در فضاهای غیرمسقف، لوله به‌صورت دائم و مستمر در معرض تغییرات جوی قرار می‌گیرد و به‌طور مداوم با آب باران، برف و رطوبت محیط در تماس است. این شرایط می‌تواند احتمال نفوذ و تجمع رطوبت در داخل لوله را افزایش دهد و در صورت وجود ضعف در آب‌بندی اتصالات، حتی به آسیب‌دیدگی کابل‌ها و کاهش عمر مفید آنها منجر شود. از طرف دیگر، تماس مکرر با عوامل جوی، به‌ویژه در محل‌های برش، رزوه‌کاری و خراشیدگی، می‌تواند روند تخریب پوشش کم‌‌ضخامتِ روی و شروع خوردگی را تسریع کند. به همین دلیل، برای مسیرهای برق در فضای باز استفاده از لوله گالوانیزه سرد توصیه نمی‌شود.
محیط‌های خورنده
در محیط‌های خورنده مانند صنایع شیمیایی، پالایشگاه‌ها و فضاهایی که بخارات یا مواد شیمیایی خورنده وجود دارد، استفاده از لوله گالوانیزه سرد مناسب نیست. ضخامت کمتر پوشش روی در این نوع لوله باعث می‌شود لایه محافظ در برابر عوامل خورنده مقاومت کمتری داشته باشد و در صورت مواجهه مداوم با مواد شیمیایی، سریع‌تر دچار تخریب می‌شود؛ این آسیب به‌ویژه در محل‌های برش، رزوه‌کاری و خراشیدگی که پوشش از بین رفته، با سرعت بیشتری گسترش می‌یابد. بنابراین، در چنین محیط‌هایی باید میزان مقاومت پوشش و سطح حفاظت موردنیاز پروژه با شدت خورندگی محیط تطبیق داده شود.
مسیرهای در معرض ضربه شدید
در مسیرهایی که احتمال ضربه، فشار یا برخورد تجهیزات بالاست، لوله گالوانیزه سرد به خاطر ویژگی‌های مکانیکی (ضخامت جداره و پوشش گالوانیزه بسیار پایین)، گزینه مناسبی برای شرایط پرتنش نیست. در بسیاری از این لوله‌ها، ضخامت پوشش روی کمتر از 9 میکرون است و با توجه به نوع فرآیند گالوانیزاسیون و ضخامت ورق مورد استفاده، ضخامت جداره نیز در برخی محصولات کمتر از ۱ میلی‌متر است. در چنین شرایطی، وارد شدن ضربه می‌تواند به‌راحتی باعث له‌شدگی، فرورفتگی یا تغییر شکل مقطع لوله شود و در نتیجه فضای عبور کابل و حفاظت مکانیکی از آن را تحت تأثیر قرار دهد.
همچنین، با آسیب دیدن پوشش نازک روی در اثر ضربه یا خراش، سطح فولادی زیرین در معرض عوامل محیطی و خوردگی قرار می‌گیرد؛ بنابراین برای مسیرهای پرریسک، باید لوله‌ای با ضخامت جداره و مقاومت مکانیکی متناسب با شدت ضربه‌های احتمالی انتخاب شود.
چه جایگزینی برای لوله گالوانیزه سرد مناسب است؟
لوله گالوانیزه گرم
لوله برق گالوانیزه گرم به دلیل ساختار متالورژیکی پوشش و ضخامت بیشتر جداره، حفاظت بالاتری برای مسیر کابل فراهم می‌کند. در این فرآیند، لوله پس از آماده‌سازی سطح، در وان مذاب روی غوطه‌ور می‌شود؛ در نتیجه سطح داخلی و خارجی لوله با روی مذاب در تماس قرار گرفته و پوشش یکنواختی در هر دو سطح ایجاد می‌شود. هم‌زمان، واکنش بین روی مذاب و آهن موجود در فولاد، لایه‌های آلیاژی آهن–روی را در فصل مشترک ایجاد می‌کند که پیوند متالورژیکی محکمی با بدنه دارند و به افزایش چسبندگی و مقاومت پوشش در برابر سایش و خراش کمک می‌کنند.
این لوله‌ها با ضخامت پوشش بیش از ۷۰ میکرون و ضخامت جداره بیش از ۱ میلی‌متر، علاوه بر افزایش مقاومت در برابر خوردگی، عملکرد مکانیکی لوله را نیز بهبود می‌بخشند. به همین دلیل، پوشش گالوانیزه گرم در برابر خراش‌های سطحی، ضربه‌های حین نصب و سایش‌های محیطی مقاومت بیشتری دارد و حتی در شرایطی که سطح لوله دچار آسیب جزئی شود، ساختار پوشش آلیاژی همچنان نقش محافظتی خود را حفظ می‌کند. در نتیجه، برای مسیرهای کابلکشی در محیط‌های مرطوب، خورنده یا در معرض آسیب مکانیکی، این ویژگی‌ها به دوام بیشتر لوله و حفاظت مطمئن‌تر از کابل‌ها در طول عمر پروژه منجر می‌شوند.
به نقل از سایت پتروگرایش :
در اجرای تاسیسات برقی، انتخاب نوع لوله برق اهمیت زیادی در ایمنی، دوام و عملکرد سیستم دارد. از انواع لوله برقی مثل لوله‌های خرطومی پلاستیکی، لوله برق PVC و لوله‌های پلی‌آمید نیز برای لوله کشی برق استفاده می‌شود. هرچند این لوله‌ها از نظر قیمت، ارزان‌ترند؛ اما مقاومت مکانیکی کمتر و البته طول عمر پایین‌تری دارند. در نتیجه، گزینه‌هایی برای پروژه‌های کوتاه‌مدت هستند و برای پروژه‌های کابلکشی با حساسیت بالا توصیه نمی‌شوند.
اما یکی از گزینه‌های پرکاربرد و فنی در پروژه‌های خاص، استفاده از لوله‌های گالوانیزه است. این لوله‌ها به‌دلیل ویژگی‌های مکانیکی و مقاومتی خاص خود، در شرایط خاصی به‌عنوان گزینه‌ای استاندارد و حرفه‌ای شناخته می‌شوند.
لوله‌های برق غیر فلزی
برخی لوله‌های غیرفلزی، به‌ویژه لوله‌های UPVC سخت (نسوز و مقاوم در برابر ضربه)، می‌توانند در پروژه‌های توکار (مانند نصب داخل بتن و دیوار)، سقف‌های کاذب، و محیط‌های داخلی مرطوب یا شیمیایی که احتمال خوردگی بالاست، جایگزین بسیار اقتصادی‌تر و مطمئن‌تری برای لوله گالوانیزه سرد باشند؛ اما از نظر مقاومت مکانیکی، دوام در برابر عوامل محیطی و طول عمر، قطعا عملکردی مشابه لوله برق گالوانیزه گرم ندارند.
این لوله‌ها با قیمت ارزان‌تر از لوله گالوانیزه سرد، در برابر ضربه، فشار، تغییرات دما و آسیب‌های ناشی از شرایط محیطی (با توجه به نوع پلیمر و ساختار محصول)، محدودیت‌های بیشتری دارند. بنابراین، برای پروژه‌های با حساسیت بالا یا مسیرهای غیرمسقف و در معرض بارندگی، تابش، رطوبت و آسیب مکانیکی، انتخاب آنها نیازمند بررسی دقیق شرایط بهره‌برداری است و نمی‌تواند به‌عنوان جایگزین هم‌سطح لوله گالوانیزه گرم در نظر گرفته شود.
