از ملایر تا بوکان؛ آزار آنلاین با افشای تصاویر خصوصی در تلگرام / جان و سلامت روان قربانیان در خطر است
نگار علی- در فضای مجازی ایران، بازار سیاهی از آبرو، حریم خصوصی و ترس شکل گرفته است؛ کانالهایی که با سرقت و بازنشر تصاویر شخصی افراد، بهویژه زنان و نوجوانان، هزاران عضو جذب میکنند و با تهدید و اخاذی مالی از قربانیان درآمد به دست میآورند. پشت رشد چندبرابری این کانالها، تنها رفتار مجرمانه چند ادمین پنهان نیست؛ بلکه ضعف سازوکارهای مقابله، نبود ارتباط مؤثر با پلتفرمهای جهانی و سکوت بخشی از کاربران، به تداوم این چرخه کمک کرده است.
سعید سوزنگر، فعال حوزه امنیت سایبری که سالها در شناسایی و مقابله با کانالهای پدوفیلی و محتوای مجرمانه فعالیت کرده، میگوید در هفتههای اخیر با موج تازهای از پروندهها روبهرو شده است؛ کانالهایی که تصاویر خصوصی افراد را منتشر میکنند، برای حذف محتوا پول میخواهند و با هر بار مسدود شدن، با نام و مسیر جدید بازمیگردند. او در گفتوگو با خبرآنلاین از ابعاد این شبکه، روشهای فعالیت گردانندگان آن، تلاش داوطلبان برای بستن کانالها و خلأهایی میگوید که باعث شده مقابله با این نوع آزار آنلاین همچنان دشوار باشد؛ مشروح این گفتوگو را در ادامه بخوانید:
کانالهای انتشار تصاویر خصوصی از مرز عکس پروفایل عبور کردهاند
سوزنگر در پاسخ به این پرسش که چه شد که پای شما به این ماجرا کشیده شد، گفت:«من چند سالی است در حوزه بستن کانالهای پدوفیلی فعالیت میکنم. در این مدت با افراد زیادی آشنا شدم که برای مسائلی مثل لو رفتن عکسها و فیلمهای شخصیشان به من مراجعه میکردند و تا جایی که میتوانستم به آنها کمک میکردم. اما تقریباً از چند هفته یا حدود یک ماه پیش، تعداد پیامها خیلی زیادتر شد. متوجه شدم در ملایر یک کانال شروع به انتشار عکس و فیلم بچههای آن شهر کرده است؛ عکسهایی که شامل ارتباطات شخصی، اطلاعات خصوصی و تصاویری بود که از افراد جمعآوری کرده بودند. کمکم این موضوع گستردهتر شد و دیدیم کیفیت عکسها نیز در حال افزایش است. یعنی دیگر فقط عکسهای پروفایل نبودند، بلکه تبدیل به عکسهای شخصی شده بودند. این نشان میداد که یکسری افراد عادی که قبلاً در یک رابطه بودند و تصاویری در اختیار داشتند، بعد از پایان رابطه آن تصاویر را در اختیار ادمینهای این کانالها قرار میدهند. این موضوع شبیه چیزی است که در دنیا به عنوان «پورن انتقامی» یا Revenge Porn شناخته میشود و متأسفانه در بسیاری از کشورها هم یک معضل جدی است. همزمان با افزایش فعالیت این کانالها، تعداد افرادی که به من پیام میدادند هم بیشتر شد و درخواست کمک میکردند. به همین دلیل با گروههای بینالمللی که در این حوزه فعالیت میکنند ارتباط گرفتم تا بتوانیم برای مسدودسازی این کانالها اقدام کنیم.»
پول بدهید تا عکس را حذف کنیم
او در ادامه و در پاسخ به این پرسش که همکاری با نهادهای بینالمللی چقدر میتواند در چنین پروندههایی کمککننده باشد، گفت:«سرعت نهادهای بینالمللی برای پروندههایی مثل این معمولاً خیلی بالا نیست. برای نمونه، پروندههایی وجود دارد که یک وبسایت تمام فیلمها و تصاویر شخصی افراد را منتشر کرده و از طریق وکلای بدون مرز یا گروههای بینالمللی در حال پیگیری است. اما در این پرونده، مسئله متفاوت بود؛ چون تعداد کانالها ناگهان زیاد شد و تعداد اعضای آنها هم به شکل تصاعدی افزایش پیدا کرد. علاوه بر اینکه این مدل فعالیت در شهرهای مختلف در حال شکلگیری بود، تعداد اعضای کانالها هم با سرعت بسیار زیادی بالا میرفت. به همین دلیل تصمیم گرفتم از جامعه کوچکی که قبلاً ایجاد کرده بودم استفاده کنم. حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ نفر از دانشجویانم در شهرهای مختلف در پروندههای مرتبط با پدوفیلی و کانالهای مشابه به من کمک میکردند. اما این موضوع آنقدر حساس شد که خانوادهها به جان هم افتادند؛ خانواده دختر و پسر درگیر شدند و متأسفانه خبرهایی شنیدم درباره آسیبهای بسیار شدید اجتماعی از خودکشی تا قتل که البته نیاز به بررسی دقیق دارد. به همین دلیل به این نتیجه رسیدم که باید همزمان با انتشار این کانالها مقابله کنیم، چون این کانالها علاوه بر انتشار تصاویر، از موضوع به عنوان ابزاری برای انتقامجویی و اخاذی استفاده میکردند. در واقع به افراد میگفتند: «پول بدهید تا اطلاعاتتان را حذف کنیم».
۵ کانال بزرگ تلگرامی بسته شد
سوزنگر در ادامه و در پاسخ به این پرسش که چطور توانستید یک شبکه را برای مقابله با این کانالها شکل دهید، گفت:«من یک توییت منتشر کردم و بیش از هزار نفر برای همکاری اعلام آمادگی کردند. شروع کردیم کانالها را پیدا کنیم، گزارش دهیم و پیگیری کنیم.از دیروز تا امروز توانستیم چهار تا پنج کانال بزرگ را که تعداد اعضای زیادی داشتند، در شهرهای لرستان، کرمانشاه، ملایر و بوکان مسدود کنیم.»
خلأ دیپلماسی فناوری؛ چرا کانالهای انتشار تصاویر خصوصی دوباره برمیگردند؟
او در ادامه و در پاسخ به این پرسش که آیا ادمینهای این کانالها بعد از بسته شدن دوباره میتوانند فعالیت خود را شروع کنند، گفت:«بله. تقریباً همه آنها نسخه پشتیبان ایجاد کردهاند. در کانالهای پشتیبان هم معمولاً محتوایی منتشر نمیکنند که باعث شود ما بتوانیم آنها را راحت گزارش کنیم، اما در کانال اصلی به کاربرانشان اعلام میکنند که کانال دوم را هم عضو شوند. به محض اینکه کانال اصلی بسته میشود، فعالیت را در کانال جایگزین ادامه میدهند. این یک جنگ دائمی بین ما و آنهاست. متأسفانه ما از دیپلماسی فناوری هم بهرهای نمیبریم؛ یعنی ارتباط مؤثری با شرکتهای بزرگ فناوری دنیا نداریم که بتوانیم اکانتها را مسدود کنیم یا مثل اروپا بتوانیم اطلاعاتی مثل آیپی یا شماره تلفن متصل به حساب را دریافت کنیم.»
سوزنگر در ادامه و در پاسخ به این پرسش که اگر چنین ارتباطی با شرکتهای فناوری وجود داشت، روند مقابله چقدر راحتتر میشد، گفت:« دقیقاً. اگر چنین ارتباطی وجود داشت، این فرآیند بسیار راحتتر و سریعتر انجام میشد. اصلاً بسیاری از افراد جرئت انجام چنین کاری را پیدا نمیکردند، چون میدانستند شماره تلفن یا اطلاعات آنها قابل شناسایی است و احتمال پیگرد قانونی وجود دارد.»
کاربران چگونه به مقابله با آزار آنلاین کمک کنند؟
او در ادامه و در پاسخ به این پرسش که کاربران شبکههای اجتماعی وقتی با چنین کانالهایی مواجه میشوند چه کاری باید انجام دهند، گفت:« فقط گزارش کنند. هیچ کار دیگری لازم نیست انجام دهند. ۳۰ ثانیه وقت بگذارند و کانال را گزارش کنند. در بخش گزارش باید گزینه مربوط به اطلاعات شخصی (Personal Data) را انتخاب کنند، سپس گزینه مربوط به تصاویر خصوصی (Private Images) را بزنند. یک توضیح کوتاه هم بنویسند که این کانال در حال انتشار اطلاعات شخصی افراد است و گزارش را ارسال کنند. همین کار کمک میکند کانالها سریعتر بسته شوند.»
توصیه مهم به خانوادههای قربانیان انتشار تصاویر خصوصی
سوزنگر در ادامه و در پاسخ به این پرسش که افرادی که تصاویرشان منتشر شده باید چه اقدامی انجام دهند، گفت:«متأسفانه شرایط برای قربانیان بسیار سخت است. باید بتوانیم به آنها و خانوادههایشان آموزش بدهیم. مهمترین موضوع این است که خانوادهها قبل از هر اقدامی با مشاور یا روانشناس صحبت کنند. باید حامی کودکان و نوجوانان خود باشند. نباید مستقیم سراغ تنبیه بروند. باید آموزش ببینند که چگونه با این شرایط برخورد کنند. خانوادهها باید بدانند که در چنین شرایطی حمایت از فرزندشان مهمترین کار است.»
یک نصب اشتباه میتواند عکسهای خصوصی شما را لو بدهد
او در ادامه و در پاسخ به این پرسش که کاربران برای جلوگیری از گرفتار شدن در چنین اتفاقاتی چه نکاتی را باید رعایت کنند و آیا صرف عکس گرفتن میتواند امنیت افراد را تهدید کند، گفت:«صرف عکس گرفتن مسئله اصلی نیست. مشکل زمانی ایجاد میشود که افراد اپلیکیشنهای ناشناس از منابع نامعتبر نصب میکنند. مثلاً نصب برنامهها از منابع ناشناس یا فایلهای APK میتواند باعث شود برنامهها به تصاویر شخصی افراد دسترسی پیدا کنند و این تصاویر بعداً مورد سوءاستفاده قرار گیرد. حتی درباره نسخههای غیررسمی برخی برنامهها مثل تلگرام هم این خطر وجود دارد. بهتر است افراد محتوای حساس و شخصی را روی گوشی خود نگهداری نکنند. مخصوصاً تصاویری که در صورت انتشار میتواند برایشان مشکل ایجاد کند.»
سوزنگر در آخر افزود:« این بچهها و قربانیان در شرایط سختی قرار دارند. امیدوارم خانوادهها این موضوع را درک کنند که باید کنار آنها باشند و کمکشان کنند.»
گفتنی است که دادستان عمومی و انقلاب مرکز استان لرستان از شناسایی و بازداشت ۳ نفر از گردانندگان اصلی کانالهای منتشرکننده تصاویر خصوصی مردم، در کمتر از ۴۸ ساعت پس از وصول گزارش و تشکیل پرونده در دادسرای خرمآباد خبر داد و همچنین پلیس فتا در واکنش به این پروندهها از شناسایی و دستگیری تعدادی از عوامل مرتبط با کانالهای ملایر خبر داده و تأکید کرده است که رسیدگی به شکایت قربانیان با حفظ محرمانگی هویت آنها انجام میشود.
با این حال، بازگشت سریع کانالها پس از مسدودی و ایجاد نسخههای جایگزین نشان میدهد مقابله با این پدیده تنها با حذف کانالها امکانپذیر نیست و نیازمند همکاری نزدیکتر با پلتفرمهای جهانی، پیگیری قضایی مؤثر و افزایش آگاهی کاربران است. در شرایطی که ترس از آبرو باعث میشود برخی قربانیان به جای مراجعه به قانون، در برابر خواستههای اخاذان تسلیم شوند، پلیس و فعالان حوزه امنیت سایبری بر ضرورت حمایت خانوادهها، گزارش فوری موارد تخلف و خودداری از پرداخت پول یا ارسال تصاویر بیشتر تأکید دارند.
۲۲۷۲۲۷
